Kako pišu „Nezavisne novine“, svaka od ovih vrsta penzija ima posebne kriterijume, koji se odnose na godine života, dužinu staža osiguranja, zdravstveno stanje ili porodični status.
Starosna penzija: Ko ispunjava uslove?
Pravo na starosnu penziju ostvaruje osiguranik koji navrši 65 godina života i ima najmanje 15 godina staža osiguranja. Međutim, zakon predviđa i mogućnost ranijeg odlaska u penziju za određene kategorije osiguranika.
Tako osiguranik može ostvariti pravo na starosnu penziju sa navršenih 60 godina života ukoliko ima 40 godina penzijskog staža. Žene pravo mogu ostvariti sa 58 godina života i najmanje 35 godina staža osiguranja.
Posebne pogodnosti imaju osiguranici koji su radili na poslovima sa stažom osiguranja sa uvećanim trajanjem. Njima se starosna granica umanjuje za period uvećanog staža, ali ne može biti niža od 55 godina života.
Visina starosne penzije određuje se na osnovu ličnih bodova osiguranika i vrijednosti opšteg boda koja važi na dan ostvarivanja prava.
Invalidska penzija: Kada se može ostvariti?
Pravo na invalidsku penziju imaju osiguranici kod kojih je zbog bolesti ili povrede van rada nastupio potpuni gubitak radne sposobnosti prije ispunjavanja uslova za starosnu penziju.
Da bi ostvarili ovo pravo, potrebno je da do nastanka invalidnosti imaju najmanje pet godina staža osiguranja ili deset godina penzijskog staža. Za osiguranike mlađe od 35 godina dovoljno je dvije godine staža osiguranja.
U slučaju da je invalidnost posljedica povrede na radu ili profesionalnog oboljenja, pravo na invalidsku penziju ostvaruje se bez obzira na dužinu penzijskog staža.
Visina invalidske penzije obračunava se na isti način kao i starosna penzija.
Porodična penzija: Ko ima pravo nakon smrti osiguranika?
Porodična penzija namijenjena je članovima porodice preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za invalidsku penziju ili korisnika starosne odnosno invalidske penzije.
Pravo mogu ostvariti bračni supružnici, razvedeni ili vanbračni partneri kojima je sudskom presudom priznato pravo na izdržavanje, djeca, kao i roditelji koje je preminuli izdržavao.
Uslovi za udovice i udovce
Udovica ima pravo na porodičnu penziju ako je u trenutku smrti supruga navršila 50 godina života, ako je bila potpuno nesposobna za privređivanje ili ako brine o djetetu koje koristi pravo na porodičnu penziju.
Pravo je moguće ostvariti i u drugim slučajevima predviđenim zakonom, uključujući situacije kada udovica naknadno navrši propisanu starosnu dob ili tokom korištenja penzije postane potpuno nesposobna za rad.
Za udovce važe gotovo identični uslovi, s tim da je propisana starosna granica 60 godina života, odnosno 55 godina u pojedinim slučajevima za kasnije ostvarivanje prava.
Prava djece na porodičnu penziju
Djeca imaju pravo na porodičnu penziju do navršenih 15 godina života, a ukoliko se redovno školuju, pravo mogu koristiti do završetka školovanja, ali najduže do navršenih 26 godina života.
Djeca kod koje prije ili tokom korištenja prava nastupi trajna nesposobnost za samostalan život i rad ili privređivanje zadržavaju pravo na porodičnu penziju dok takva nesposobnost traje.
Posebni slučajevi predviđeni zakonom
Zakon predviđa da pravo na porodičnu penziju, pod određenim uslovima, mogu ostvariti i razvedeni bračni supružnici ili vanbračni partneri kojima je pravosnažnom sudskom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje.
Osim toga, pravo na porodičnu penziju može ostvariti i dijete koje je rođeno nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije, ukoliko su ispunjeni zakonom propisani uslovi.
Cilj zakonskih rješenja
Zakonskim odredbama nastoji se obezbijediti socijalna sigurnost građana koji ispunjavaju uslove za penzionisanje, kao i zaštita članova porodice nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije. Zbog velikog broja posebnih uslova i izuzetaka, građanima se preporučuje da prije podnošenja zahtjeva provjere ispunjavaju li zakonske kriterijume za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, pišu „Nezavisne novine“.
